Afvalvrije sportaccommodaties

Je streeft uiteindelijk naar zo klein mogelijke monostromen. Inzicht in je inkoop laat zien welke producten binnen komen. Welke producten kunnen minder of anders?

Het grootste deel van alle ingekochte producten eindigt uiteindelijk in de afvalbak. Denk aan alle verpakkingen, flesjes, blikjes etc. Door goed te kijken naar de inkooplijst, zou je er een aantal producten/ stromen uit kunnen halen die uiteindelijk samen in een monostroom mogen worden weggegooid.

Om met de inkooplijst inzicht te krijgen in de samenstelling van het afval, kun je de volgende stappen doorlopen: 

• Bekijk welke producten op de inkooplijst kort gebruikt worden en dus snel bij het afval belanden. Noteer deze ergens.
• Zijn er producten die op voorhand verminderd of veranderd kunnen worden? Misschien kunnen verpakkingen worden vervangen door duurzamer materiaal, dat makkelijker te scheiden of te verwerken is.
• Ga hierover in gesprek met de leverancier en bespreek de opties voor minder of herbruikbaar verpakkingsmateriaal.

Water en frisdranken worden bij sportclubs meestal in kleine plastic flesjes of blikjes verkocht. Hoe zamel je dat gescheiden in? En hoe werkt het statiegeldsysteem?

Plastic flesjes en blikjes vormen vaak een belangrijk deel van de afvalstroom in sportaccommodaties. Het is efficiënt om deze apart in te zamelen. Het is goed voor het milieu en je vermindert de kosten en het volume van het restafval. Daarnaast is er voor kleine plastic flesjes en blikjes een statiegeldsysteem ingevoerd. Lees alles over de statiegeldregeling in Stap drie. 

Let op: Kies je straks voor een kosteloze gescheiden inzameling van plastic, drankenkartons en glas? Zorg er dan voor dat statiegeld flessen en blikjes apart worden ingezameld.
Sinds 1 januari 2024 mogen op sportclubs en verenigingen geen wegwerpbekers en -bakjes die plastic bevatten meer worden aangeboden. Wat deze regelgeving exact inhoudt lees je in dit artikel. Ga als club ook op zoek naar herbruikbare alternatieven. Hergebruik is de norm.

Welke afval komt van buiten de club? Wat wordt goed gescheiden? Waar komt het afval vandaan? Vergelijk het met je inkooplijst. Kieper al je afvalbakken om én sorteren maar. 

Om inzicht te krijgen in de samenstelling van het afval, kun je een steekproef doen. Dit kan zelfs meerdere keren gedaan worden. 

Kieper de afvalbakken eens om op een groot stuk landbouwzeil, ga aan de slag met handschoenen en sorteren maar. Zo kun je zien welke afvalstromen er misschien niet thuishoren, je zult zien dat er veel afval bij het restafval is beland, wat je makkelijk in verschillende stromen zou kunnen scheiden. Probeer dit te doen met afvalbakken van de gehele sportaccommodatie (kantine, kleedkamers, gangen, velden, parkeerplaats etc.). Ook kun je er zo achter komen welk afval van buitenaf jouw club binnenkomt, zoals bepaalde eet- en drankverpakkingen die clubleden of bezoekers meenemen vanuit huis.

Door het samenbrengen van de producten uit de inkooplijst en de resultaten van de sorteerproef vanuit het werkdocument zou duidelijk moeten worden welk afval van de sportaccommodatie zelf afkomstig is, en wat van buitenaf wordt meegenomen. Wil je weten welke producten tot welke afvalstroom behoren, bekijk dan de website www.afvalscheidingswijzer.nl Hier kan je per product zien bij welke stroom het hoort.

Sportkleding en -materialen die niet meer worden gebruikt, belanden vaak in de afvalbak. Er zijn goede alternatieven. Denk eens aan een tweede leven of recycling.

Er belandt vaak veel kleding en andere sportmaterialen bij de gevonden voorwerpen. Als niemand dit meer komt ophalen, belandt het uiteindelijk vaak in de afvalbak. Dit is zonde, want aan kleding kan vaak een tweede leven gegeven worden, ook binnen de sportaccommodatie zelf! Daarmee help je ook andere mensen/ organisaties verder. Hieronder noemen we een aantal acties die je kan ondernemen om het afval bestaande uit textiel en sportmaterialen te verminderen. 

• Zamel alle herbruikbare sportkleding en andere materialen in (handschoenen, beschermers, sticks etc.) en organiseer een spullenmarkt. De ingezamelde spullen en kleding kunnen aan leden worden gegeven die dit nodig hebben zodat er geen nieuwe aangeschaft hoeven te worden. Of maak een plek op je sportaccommodatie waar leden deze gebruikte kleding, schoenen en materialen kunnen pakken. 

• Neem contact op met de sponsoren, wellicht hebben zij interesse in het investeren in circulaire wedstrijdtenues.

Vaak komt het meeste afval op een sportaccommodatie uit de sportkantine. Hoe kun je daar alternatieve producten aanbieden? Producten die minder afval geven?  

De kantine is een belangrijke plek en inkomstenbron op een sportaccommodatie. Er wordt veel afval geproduceerd in de kantine, het is dus goed om hier de juiste afvalbakken neer te zetten zodat al deze afvalstromen gescheiden kunnen worden. Nog beter is het om ervoor te zorgen dat de afvalberg flink kleiner wordt gemaakt.

De grootste bron van afval was bij de meeste sportclubs plastic flesjes en blikjes en bekertjes. Het verstrekken van wegwerpbekers en -bakjes is verboden sinds 1 januari 2024. Plastic flesjes en blikjes zijn waardevol i.v.m. statiegeld, omdat sportverenigingen het geld in hun eigen clubkas mogen ontvangen.  Een andere oplossing voor de stimulering van hergebruik kan een watertap op de velden en in de kantine zijn. Iedereen kan altijd zijn eigen bidon vullen met kraanwater.

De volgende acties kunnen ervoor zorgen voor minder afval  in de kantine: 

• Biedt meer gezonde producten aan (zoals fruit), de resten kunnen bij het GFT afval en het bevat minder verpakkingsmateriaal.
• Kijk of er alternatieve producten en verpakkingen zijn die bestaan uit duurzame materialen of die het milieu minder belasten.

Sinds 3 juli 2021 zijn er verplichtingen rond het niet meer gebruiken van Single Use Plastics, de zogenaamde SUP-regeling. Waar moet je rekening mee houden? 

Het verminderen van plastic verpakkingen is van belang, omdat de hoeveelheid wegwerpplastic jaarlijks toeneemt. Dit plastic eindigt vaak als zwerfafval en veroorzaakt onder andere de plasticsoep in de oceanen. Plastic bevat vaak giftige stoffen die niet in de natuur afgebroken kunnen worden. Dit wordt tegengegaan door de SUP-maatregelen, dit zijn Europese maatregelen, die ook in Nederland worden uitgevoerd, die ingezet worden om wegwerpplastic te verminderen en hergebruik de norm te maken. 
Klik hier voor een overzicht van de maatregelen en de producten die nu en straks niet meer verkrijgbaar zijn en per wanneer dit geldt.

Breng in beeld welke afvalbakken er al zijn. Waar staan deze bakken? Waarvoor zijn deze bakken? Zijn deze te vol, leeg en goed zichtbaar? 

Voordat afvalbakken worden aangeschaft moet je weten hoeveel en welke bakken er nodig zijn. Breng daarom eerst in kaart welke afvalbakken er al zijn en welke er vervolgens nog nodig zijn. Doe dit door een rondje over het gehele terrein te lopen en beantwoord de volgende vragen: 

• Hoeveel afvalbakken staan er al op het terrein buiten en binnen? 
• Welke stroom mag er in welke bakken worden gegooid (zijn er nu alleen maar bakken voor restafval, of zijn er al papier en karton/GFT/PMD bakken)?
• Op welke plekken staan deze bakken nu? 
• Zijn de huidige afvalbakken altijd vol, of niet altijd? Deze kunnen misschien vervangen worden door een afvalbak voor een andere stroom.

Waar moet je rekening mee houden als je afvalbakken aanschaft? Hoe kun je statiegeldflessen inzamelen? En waar eindigen die flesjes dan?

Afvalbakken aanschaffen

Er zijn veel verschillende afvalbakken op de markt, sommige zijn waarschijnlijk meer geschikt voor jouw sportaccommodatie dan andere. Om er zeker van te zijn dat de juiste afvalbakken worden aangeschaft, kan je op de volgende dingen letten: 

• Een bak in een felle kleur, dit trekt de aandacht en herinnert de aanwezigheid. Houdt daarbij rekening met de landelijke richtlijnen (bijvoorbeeld oranje voor plastic). 
• Een bak met pictogrammen en geen tekst, het moet voor iedereen direct duidelijk zijn. Gebruik hiervoor de landelijke richtlijnen
• De bakken moeten bruikbaar en bereikbaar zijn voor iedereen, dus niet te hoog of te zwaar.
• Begin met één of twee verschillende stromen, te veel kan overweldigend zijn. 

Bij het aanschaffen van bakken kun je kiezen voor: 

• Afvalbakken kopen, daarnaast moet dan ook nog een contract af worden gesloten met een afvalverwerker.
• Afvalbakken huren/ leasen in combinatie met een abonnement voor lediging bij hetzelfde bedrijf. Dit is in veel gevallen de goedkoopste optie.
• Afvalbakken huren/ leasen met een apart abonnement voor lediging.
• Daarnaast geldt dat plastic, drankenkartons en glas kosteloos kunnen worden opgehaald. Meld je daarvoor aan bij https://www.afvalgoedgeregeld.nl/

Afvalverwerkers bieden dus vaak een goedkoper tarief voor gescheiden stromen dan voor restafval. De voordeligste optie hangt af van de grootte van de club en de hoeveelheid afval. Sommige afvalverwerkers komen pas ledigen bij een minimaal volume afval. Voor kleine sportaccommodaties kan het verstandig zijn om te kijken naar samenwerkingen met andere clubs of andere instellingen.

Statiegeldregeling

Met het aanschaffen van scheidingsbakken kan rekening gehouden worden met het inzamelen van statiegeldflessen en blikjes. Per flesje (< 1 liter) en blikjes wordt 15 cent statiegeld gerekend. Voor grote flessen (> 1 liter) geldt 25 cent. Deze maatregel leidt tot veel minder plastic zwerfafval. En levert inkomsten op voor de clubkas. Sportverenigingen krijgen het ingeleverde statiegeld namelijk op hun rekening gestort. 

Dit geld kun je bijvoorbeeld apart houden en bewaren voor duurzame initiatieven of andere activiteiten binnen de club. Door slim om te gaan met statiegeld op flessen en blikjes kan een sportaccommodatie geld terugverdienen. Vergeet niet dat het beter en vaak goedkoper is om te kijken naar duurzame en herbruikbare alternatieven. Wanneer je zorgt dat er minder flesjes en blikjes worden ingekocht, gaat er ook minder plastic verloren en hoeft iemand minder vaak de flesjes/ blikjes weg te brengen. Preventie van afval heeft altijd de voorkeur. 
Sportaccommodaties zijn niet verplicht om plastic flesjes en blikjes in te zamelen als een inzamelpunt, dit is vrijwillig. Als je jouw sportaccommodatie graag als inzamelpunt wil laten fungeren, kun je je aanmelden via Statiegeld NL. Je ontvangt van hen de benodigdheden zoals inzamelzakken, labels en stickers.

Als je afvalbakken hebt aangeschaft, wat zijn de juiste plekken om ze te plaatsen? Hoe zorg je dat bakken gevonden worden en geleegd worden? 

De plaatsing en de locatie van de afvalbakken heeft impact op het gedrag van mensen. Om dit goed te laten verlopen zijn er een aantal factoren waar je rekening mee kan houden:

• Plaats de bakken op plekken waar mensen afval produceren en waar je verwacht dat mensen hun afval kwijt willen (kantine, de velden, parkeerterrein) of langs de natuurlijke looproutes.
• Kleine aanwijzingen kunnen ervoor zorgen dat mensen onbewust gestuurd worden. Dit kan door middel van groene voetstapjes of pijlen op de grond.
• Zorg ervoor dat de bakken op tijd worden geleegd. Dit voorkomt rotzooi.
• Zorg ervoor dat de bakken regelmatig worden schoongemaakt. Dit zorgt ervoor dat het prettig blijft om de bakken te gebruiken.
• Het moet duidelijk zijn welk afval in welke bak moet.

Kijk eens naar de afspraken met je afvalinzamelaar. Welke vragen kun je stellen om samen tot een goede passende overeenkomst te komen? 

Waarschijnlijk komt er nu een afvalinzamelaar langs op de club om het restafval op te halen. Bekijk dit contract eens, is deze nog steeds passend? En zijn er nu meerdere inzamelaars voor verschillende afvalstromen? De contracten kunnen ingewikkeld zijn. Hieronder staan een aantal vragen die je je huidige afvalinzamelaar of eventueel toekomstige afvalinzamelaar kunt stellen: 

• Kan het huidige contract uitgebreid worden zodat er verschillende afvalstromen opgehaald kunnen worden?
• Vraag naar de tarieven voor gescheiden afvalstromen. Gescheiden afval ophalen en verwerken kost vaak maar de helft van het tarief van niet gescheiden inzameling.
• Sommige inzamelaars kunnen helpen met het voorzien van stickers of andere communicatiemiddelen om de afvalbakken te verduidelijken en het scheiden te bevorderen.
• Je kunt onderzoeken of het goedkoper is als je samenwerkt met andere accommodaties?

Als je gezamenlijk met andere sportaccommodaties afval kan inzamelen, zorgt dat voor volume en dat kan schelen in de kosten. 

De samenwerking met verschillende clubs of andere bedrijven in de regio kan leiden tot een groter volume afval. Dit grotere volume is vaak nodig bij afvalverwerkers. Er zitten vaak meerdere sportaccommodaties op een sportpark en door samen afval in te zamelen wordt massa gecreëerd en is het mogelijk om tegen lagere kosten meer afvalstromen te scheiden. Wellicht is het ook mogelijk om een gezamenlijk afvalcontract in te kopen.
Daarnaast verminder je door een gezamenlijk afvalcontract het aantal vervoersbewegingen van de afvalverwerker, wat weer CO₂-uitstoot bespaart. Bekijk dus eens of er sportaccommodaties of andere bedrijven bij jou in de buurt zitten om de mogelijkheden van een gezamenlijk afvalcontract te bespreken.

Naast de grote afvalinzamelaars, zijn er ook kleine initiatieven voor het ophalen van afval en het verwerken naar een grondstof. 

Naast de grotere bekende inzamelaars zijn er ook kleinere inzamelaars die fijnmaziger kunnen inzamelen. De contracten verschillen per inzamelaar . Maar het abonnement kan vaak aangepast worden naar de gewenste containers of ledigingsfrequentie.

Welke middelen kun je inzetten om de maatregelen rond afval op je sportaccommodatie bij iedereen onder de aandacht te brengen?  

Om ervoor te zorgen dat nieuwe plannen wat betreft afval scheiden niemand ontgaan, kan je gebruikmaken van verschillende kanalen.

Voor externe communicatie (naar de buitenwereld toe; bezoekers, sportbonden etc.):

• Flyers en/of posters op lokale vindplaatsen (supermarkt, buurthuizen). Flyers zorgen wel voor mogelijk zwerfafval, kies hier alleen voor wanneer digitaal niet mogelijk is.
• Flyers en/of posters bij de kantine en ingang van de sportaccommodatie met duidelijke tekst en pictogrammen.
• De website: post een artikel of pop-up scherm over het afval scheiden.
• Sociale media.

Voor interne communicatie (binnen de club; vrijwilligers/leden etc.):

• WhatsApp-groepen: wanneer de aanvoerder van het team een berichtje stuurt in de groep waar het hele team in zit, bereik je veel mensen.
• E-mail: Een duidelijk mailtje naar de leden en ouders werkt informatief, dit kan ook als naslagwerk worden gebruikt.
• Een afvalcursus: vrijwilligers en medewerkers zijn vaak het kloppende hart van de sportaccommodatie en helpen overal mee. Het is dus belangrijk dat zij precies weten wat er met het afval gedaan moet worden. Breng door middel van een korte afvalcursus alle betrokken medewerkers op de hoogte van de nieuwe ontwikkelingen. Wijs bijvoorbeeld een ‘afvalcoach’ aan die het leuk vindt om hier mee bezig te zijn, en laat iedereen trainen door deze persoon.
• De website: post een artikel of pop-up scherm over het afval scheiden.
• Sociale media.

Afval scheiden werkt alleen als iedereen meedoet. Op alle vragen moet een antwoord zijn. Zorg voor duidelijke en korte informatie. 

Afval scheiden werkt alleen als iedereen op de sportaccommodatie mee doet, het is dus van belang dat alle belangrijke vragen op voorhand al worden beantwoord en dat scepsis weggenomen wordt. Er moet duidelijke en eenvoudige kennis overgedragen worden aan de leden: wat verandert er precies en hoe gebeurt dat? Deze informatie moet kort en krachtig zijn.

Waarom is afval scheiden en verminderen zo belangrijk? Daar moet je goed over communiceren. Leg uit hoe het werkt en waar je het voor doet. 

Hieronder staan een aantal punten die behandeld kunnen worden in de communicatie over de motivatie van de sportaccommodatie om dit te doen: 

• Benoem het effect en de noodzaak. De meeste mensen hebben geen idee wat er met hun afval gebeurt. Daarom zijn veel mensen geneigd om de mythes rond afval scheiden te geloven, zoals; “alles komt uiteindelijk toch bij elkaar”. Leg vanaf het begin goed uit waar de noodzaak van afval scheiden vandaan komt en wat het effect is. Dit zorgt ervoor dat leden beseffen dat het daadwerkelijk nut heeft en dat motiveert het gewenste gedrag.
• Laat de (potentiële) resultaten zien. 
• Laat zien welke nieuwe afvalbakken er nu zijn en voor welke stromen ze gelden.
• Laat zien waar deze nieuwe afvalbakken zijn te vinden. 
• Benadruk de nauwkeurigheid van het afval scheiden, als het één te veel van een andere stroom bevat, is deze stroom ‘vervuild’. Dat is zonde, want de stroom is dan niet meer geschikt voor recycling.

Op verschillende manieren kun je mensen inspireren om met afval scheiden aan de slag te gaan. Denk aan een rolmodel of afvalcoach. 

Tips

• Een rolmodel kan helpen het gedrag te bevorderen. Denk hierbij aan een (oud) lid zodat anderen zich hier mee kunnen identificeren en hiernaar op kijken.
• Een persoon aanwijzen als afvalcoach kan het positieve gedrag bevorderen, door mensen aan te spreken op hun gedrag of vragen te laten stellen en de sociale norm te benadrukken.
• Succesverhalen of praktijkvoorbeelden kunnen laten zien welke resultaten het juiste gedrag kan behalen.

Afval scheiden is waardevol. Door alle positieve kanten te benadrukken worden leden gemotiveerd. Je kunt er zelfs geld mee verdienen.

Tips

• Het is goedkoper en beter voor het milieu dan om één hoop gemengd afval te verwerken.
• Er is geld te verdienen met afval scheiden. Op de lange termijn bespaar je kosten en de statiegeldflesjes en -blikjes leveren geld op. Dit zorgt voor een extraatje in de clubkas, waar leuke dingen van gekocht kunnen worden.
• De milieuwinst aantonen door middel van kengetallen. 
• Probeer negatief gedrag te vermijden/weerleggen en het gewenste gedrag te stimuleren.
• Beloon elkaar wanneer je ziet dat iemand zich aan de regels houdt.
• Creëer trots en wek het clubgevoel op; jullie doen dit samen voor een betere wereld.
• Maak er een wedstrijd van.

Hoe makkelijker het is om afval te scheiden, hoe sneller mensen dit ook doen. Maak het je leden daarom gemakkelijk!

Tips

Gemak heeft invloed op het doen en laten, hoe makkelijker het is om afval te scheiden, hoe sneller mensen dit ook zullen doen. Houd daarom rekening met: 

• De reacties op de plaatsing van de afvalbakken. Kan iedereen hier goed mee omgaan of zijn er aanpassingen nodig?
• Herinner aan de juiste handelingen op het goede moment door stickers, pijlen of pictogrammen.
• Probeer op elk vlak alles zo eenduidig, herkenbaar, transparant en duidelijk te houden.