Hockeyclub Voordaan wil in 2028 de eerste circulaire hockeyclub van Nederland zijn

MMHC Voordaan is een hockeyclub uit Groenekan, een dorp nabij Utrecht. De velden van Voordaan liggen in het groen, tegen een stuk bos aan. Met een natuurlijke omgeving zo dichtbij, voelt de club het als een morele verplichting om permanent aandacht te geven aan milieu en duurzaamheid. In 2022 werd deze aandacht geformaliseerd in een beleid. 

Routekaart

“In 2022 heeft het bestuur de ambitie uitgesproken: Voordaan wil in 2028 de eerste circulaire hockeyclub van Nederland zijn”, zegt Frits van Lingen, voorzitter van de commissie duurzaamheid. “We hebben toen in een routekaart de circulaire en duurzaamheidsmaatregelen vastgesteld, die we tot 2028 gefaseerd uitvoeren. Met de aantekening: het doel is belangrijk, maar we vinden de reis naar circulariteit belangrijker.”

Die reis betrof onder meer het zoeken naar een alternatief voor het beregeningssysteem van de watervelden. Van Lingen: “Een groot nadeel van het sproeien is dat het veel water en energie kost. Voor één wedstrijd verbruikten we ongeveer 6.000 liter drinkwater per veld. In deze tijd vinden wij het gebruik van drinkwater voor hockeyvelden eigenlijk niet meer te verkopen.”

Oppervlaktewater

Toen in 2023 twee oude zandvelden moesten worden vervangen, werd daarom in eerste instantie gekeken naar watervrije velden: kunstgrasvelden waarop ook zonder water de balsnelheid hoog blijft. Maar het bleek dat de industrie die deze watervrije hockeyvelden ontwikkelt destijds nog niet zo ver was dat eenzelfde speelkwaliteit kon worden gegarandeerd als op een waterveld. De commissie zag nog te veel kinderziektes. Uiteindelijk werd voor de aanleg van twee nieuwe watervelden gekozen. Maar dan wel in een duurzame variant: het beregeningswater komt niet uit de kraan, maar uit de nabijgelegen sloot. Ook wordt hemelwater gebufferd.

“Bij de aanleg van de twee nieuwe velden is tegelijkertijd een watermanagementsysteem geïnstalleerd”, vertelt Van Lingen. “Met dit systeem kan slootwater in ondergrondse buffertanks worden gepompt. Dit oppervlaktewater wordt met uv-filters schoon en reukloos gemaakt. Ook buffert de club hemelwater. Het water dat op de nieuwe velden wordt gesproeid, loopt via het drainagesysteem weer terug in de buffertanks. Dat kunnen we dus hergebruiken.”

Bang voor een slootwatertekort is Van Lingen niet. “Onze club ligt op het laagste punt in de polder. Er is hier vrijwel altijd voldoende water. In overleg met het hoogheemraadschap kan hier zelfs water naar toe worden gepompt.” Wellicht zal in de toekomst het gebufferde water ook worden gebruikt in het clubgebouw, onder meer voor het doorspoelen van de toiletten.

Watervrije hockeyvelden

De twee nieuwe watervelden en het drainagesysteem werden, na twee jaar voorbereiding, in 2024 aangelegd. In de tussentijd stond de ontwikkeling van watervrije hockeyvelden niet stil. Een leverancier van watervelden had een kunstgrastype ontwikkeld dat zowel geschikt is voor ‘dry hockey’ als voor hockey op een waterveld. Voordaan heeft een proefveld met deze toplaag bij de club aangelegd.

Van Lingen: “Het proefveld is voorzien van belijning voor ‘hockey5s’, een groeiende variant van de sport. We hebben nu een jaar van dit watervrije hockeyveld gebruikgemaakt. De reacties van de spelers zijn overwegend positief, omdat het een fijne mat is om op te spelen. De mat heeft een zeer dicht oppervlak met een lage weerstand. Hierop kunnen de spelers makkelijk bewegen en de balsnelheid blijft hoog – zoals bij een waterveld, maar dan zonder dat er water wordt toegevoegd.”

Recycling

Ook op andere gebieden van hergebruik zet Voordaan stappen. Voor de pionnetjes en de slagplanken rond de velden wordt gerecycled materiaal gebruikt. Bij het vervangen van de twee oude zandvelden werden diverse onderdelen niet afgevoerd, maar opnieuw ingezet. “Zo hebben we een groot deel van het hekwerk dat rond de twee oude velden stond, opnieuw gebruikt”, vertelt Van Lingen. “Bovendien hebben we een stuk van de twee oude kunstgrasmatten hergebruikt op ons terrein.”

De circulaire ambitie is ook toegepast bij het inkopen van het clubtenue. Shirt en broek zijn gemaakt van gerecycled plastic zwerfafval. Op het label van het shirt is te zien hoeveel flesjes erin zijn verwerkt. Van Lingen: “De leverancier die onze clubkleding maakt, zamelt de oude broekjes en shirts ook weer in om er nieuwe kleding van te maken. We hebben bovendien een Facebookgroep opgezet waar onze leden sticks, sportkleding of te klein geworden hockeyschoenen onderling kunnen ruilen of verkopen.”

Duurzaamheidsmaatregelen

Voordaan heeft diverse aanvullende duurzaamheidsmaatregelen genomen. Zo is het clubgebouw voorzien van waterbesparende kranen, 48 zonnepanelen en ledverlichting. Ook de veldverlichting bestaat uit led. Tijdens de winterstop 2025-2026 is een warmteterugwininstallatie geïnstalleerd, naast twee boilers die worden verwarmd met de energie van de zonnepanelen. Dit nieuwe systeem brengt het gasverbruik voor de verwarming van het clubhuis en het douchewater met 60% terug. In de keuken is een koelcel gebouwd ter vervanging van zes oude energieverslindende diepvrieskisten. Bovendien zijn alle gastoestellen vervangen door elektrische toestellen. De keuken is nu van het gas af en geheel geëlektrificeerd.

Hiermee is de verduurzaming nog niet afgerond, stelt Van Lingen. “Met de 48 zonnepanelen wekken we te veel zonnestroom op. Terugleveren aan het net gaat niet meer. We overwegen nu een thuisbatterij in te zetten. In deze batterij kan de overtollige stroom, die we overdag met de zonnepanelen opwekken, tijdelijk worden opgeslagen. Deze energie kunnen we vervolgens ’s avonds gebruiken voor de veldverlichting en in het clubgebouw.”

Kwestie van rekenen

Alle duurzaamheidsmaatregelen bij elkaar vroegen om een flinke investering, maar leveren de club ook besparingen op. De besproeiing met het gebufferde sloot- en hemelwater bijvoorbeeld scheelt Voordaan ongeveer 24 miljoen liter kraanwater per jaar. “Ik denk dat we de afgelopen jaren tienduizenden euro’s hebben bespaard op energie en waterverbruik. Het is een kwestie van rekenen: wat kost de investering en hoeveel geld kunnen we op lange termijn besparen? Deze rekensom leverde een sluitende businesscase op. Maar hoewel de besparingen de investeringskosten konden verantwoorden, is dit niet de voornaamste reden geweest voor het nemen van de duurzaamheidsmaatregelen. Ons uitgangspunt is: we zijn als club maatschappelijk betrokken en willen daarom een bijdrage leveren aan verduurzaming en een beter milieu.”

Toekomstplannen

De commissie Duurzaamheid richt zich nu op het vergroenen van het clubterrein. Het Groenekans Landschap, een lokale organisatie die zich inzet voor natuur, landschap en cultuurhistorie in en rond Groenekan, helpt hierbij. “Op basis van adviezen hebben we een aantal proefstroken aangelegd met wilde grassen uit de omgeving. We kijken nu of die aanslaan. Lukt dat, dan zullen we een groot deel van de plekken waar nu gewoon gras ligt met deze wilde grassen inzaaien. Bovendien zullen we een ligusterhaag en enkele boompjes planten om het terrein wat groener te maken. Dit is mede bedoeld om de biodiversiteit te stimuleren. In het adviesrapport staat overigens dat we op dit gebied niet veel kunnen verbeteren. Omdat onze club tegen het bos aanligt, is er al veel biodiversiteit.”